Viêm thận bể thận cấp

Tổng quan

Viêm thận bể thận cấp là nhiễm khuẩn ở nhu mô thận và hệ thống đài bể thận. Vi khuẩn thường đi từ bàng quang ngược lên theo niệu quản, nên bệnh hay xuất hiện sau một đợt nhiễm khuẩn đường tiết niệu dưới không được xử trí dứt điểm.

Điểm phân biệt với nhiễm khuẩn tiết niệu dưới rất rõ ràng và cần nhớ: viêm bàng quang gây tiểu buốt, tiểu rắt nhưng không sốt và không đau lưng. Khi xuất hiện thêm sốt cao kèm rét run và đau vùng thắt lưng, đó là dấu hiệu nhiễm khuẩn đã lên tới thận — một tình huống nặng hơn hẳn, không thể tự xử trí bằng cách uống nhiều nước và chờ đợi.

Phụ nữ mắc nhiều hơn nam giới do niệu đạo ngắn. Các yếu tố làm tăng nguy cơ gồm sỏi tiết niệu gây ứ đọng, phì đại tuyến tiền liệt, đặt ống thông tiểu, đái tháo đường, mang thai, và các bất thường cấu trúc đường tiết niệu.

Hai lý do khiến bệnh cần được xử trí sớm: nhiễm khuẩn có thể lan vào máu gây nhiễm khuẩn huyết, và các đợt viêm lặp lại để lại sẹo ở nhu mô thận làm giảm chức năng thận về lâu dài. Ở phụ nữ mang thai, bệnh còn liên quan tới nguy cơ sinh non nên ngưỡng nhập viện thấp hơn.

Các biểu hiện thường gặp

• Sốt cao, thường kèm rét run từng cơn
• Đau vùng thắt lưng một bên, đau âm ỉ hoặc đau tức
• Đau tăng khi gõ nhẹ vào vùng hố thắt lưng
• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần
• Nước tiểu đục, có mùi hôi hoặc lẫn máu
• Buồn nôn và nôn
• Mệt lả, đau mỏi toàn thân
• Đau lan xuống vùng bụng dưới hoặc bẹn

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sốt cao trên ba mươi chín độ kèm rét run dữ dội
• Nôn liên tục, không uống được nước và không uống được thuốc
• Lú lẫn, lơ mơ hoặc khó đánh thức
• Tụt huyết áp, da tái, tay chân lạnh, tim đập rất nhanh
• Thở nhanh
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ
• Đau lưng dữ dội kèm bí tiểu
• Đang mang thai và có sốt kèm đau lưng

Lời khuyên

• Đi khám ngay trong ngày khi có sốt kèm đau lưng, đây là mức nặng của nhiễm khuẩn tiết niệu chứ không phải viêm bàng quang thông thường
• Uống nhiều nước chia đều trong ngày để tăng lượng nước tiểu và đẩy vi khuẩn ra ngoài
• Uống đủ liệu trình kháng sinh bác sĩ kê, không dừng khi vừa hết sốt, bởi dừng sớm dẫn tới tái phát và tạo vi khuẩn khó xử lý hơn
• Không tự mua kháng sinh theo đơn cũ hoặc theo mách bảo, vì chọn sai loại làm bệnh nặng lên trong khi vẫn tưởng đang được điều trị
• Không nhịn tiểu, đi ngay khi buồn và đi hết hẳn mỗi lần
• Đi tiểu ngay sau khi quan hệ, và lau từ trước ra sau sau khi đi vệ sinh
• Tránh dùng dung dịch vệ sinh nồng độ mạnh và không thụt rửa âm đạo
• Mặc đồ lót cotton thoáng, tránh quần bó chặt mặc liên tục cả ngày
• Điều trị dứt điểm mọi đợt viêm bàng quang thay vì để tự khỏi, vì đó chính là bước đầu của con đường đi lên thận
• Kiểm soát tốt đường huyết nếu mắc đái tháo đường, và xử lý sỏi tiết niệu theo hướng bác sĩ đưa ra
• Đi khám tìm nguyên nhân nếu tái phát từ hai đợt trở lên trong sáu tháng, bởi tần suất đó gợi ý có bất thường cấu trúc hoặc yếu tố nền

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám ngay trong ngày khi có sốt cao kèm đau vùng thắt lưng, đặc biệt nếu vừa có đợt tiểu buốt tiểu rắt trước đó. Cần đi cấp cứu khi nôn không uống được thuốc, khi lú lẫn, khi tụt huyết áp, và khi đang mang thai mà có sốt kèm đau lưng.

Bác sĩ khám tìm điểm đau vùng hố thắt lưng, làm xét nghiệm và cấy nước tiểu để xác định vi khuẩn cùng độ nhạy kháng sinh, kết hợp xét nghiệm máu đánh giá mức nhiễm khuẩn và chức năng thận. Siêu âm được làm để tìm sỏi, ứ nước hoặc ổ mủ — những tình huống cần can thiệp chứ không chỉ dùng thuốc. Người tái phát nhiều đợt sẽ được thăm dò sâu hơn để tìm bất thường cấu trúc đường tiết niệu, vì xử lý nguyên nhân nền mới là cách chấm dứt vòng lặp.