Viêm thanh quản

Tổng quan

Thanh quản nằm ở phần trên khí quản, bên trong có hai dây thanh. Khi nói, luồng khí đi qua làm hai dây thanh rung với tần số rất cao. Chỉ cần dây thanh phù nề hoặc dày lên một chút, kiểu rung thay đổi và giọng nói khàn đi ngay.

Thể cấp hay gặp nhất, thường do virus trong một đợt viêm đường hô hấp trên, hoặc do la hét và nói to kéo dài. Giọng khàn hoặc mất hẳn, kèm đau rát họng và ho khan, và thường tự cải thiện trong khoảng một tuần.

Thể mạn là khàn tiếng kéo dài trên ba tuần, và bản chất khác hẳn: đây không phải một đợt viêm mà là hậu quả của một yếu tố duy trì liên tục. Các yếu tố hay gặp gồm hút thuốc lá, trào ngược dạ dày thực quản với dịch acid trào lên tới thanh quản, nghề nghiệp phải nói nhiều, và tiếp xúc bụi hoặc hoá chất.

Điểm quan trọng nhất về mặt an toàn: khàn tiếng kéo dài trên ba tuần luôn là lý do đi khám, đặc biệt ở người hút thuốc và người trên bốn mươi tuổi. Đây là triệu chứng sớm nhất và đôi khi duy nhất của các tổn thương cần phát hiện sớm ở thanh quản, và không có cách nào phân biệt được từ bên ngoài — chỉ soi thanh quản mới trả lời được.

Ở trẻ nhỏ có một thể riêng gây tiếng ho như chó sủa và tiếng thở rít khi hít vào; thể này có thể làm hẹp đường thở nhanh nên cần được khám ngay.

Các biểu hiện thường gặp

• Giọng khàn, thô, hoặc mất tiếng hoàn toàn
• Cảm giác đau rát và khô trong cổ họng
• Ho khan, hắng giọng liên tục
• Cảm giác vướng hoặc có gì đó mắc ở cổ họng
• Nói mau mệt, phải gắng sức mới phát ra tiếng
• Sốt nhẹ và mệt mỏi trong thể cấp do nhiễm khuẩn
• Giọng khàn nặng hơn vào buổi sáng ở người có trào ngược
• Ở trẻ nhỏ: ho ông ổng như chó sủa, tiếng thở rít khi hít vào

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Khó thở, thở rít, phải gắng sức để hít vào
• Không nuốt được nước bọt, chảy dãi liên tục
• Sốt cao kèm đau họng dữ dội và không há được miệng
• Tím môi hoặc đầu ngón tay
• Ở trẻ: thở co kéo lồng ngực, kích thích vật vã hoặc li bì
• Khàn tiếng kéo dài trên ba tuần kèm sụt cân hoặc nuốt vướng
• Ho ra máu
• Sờ thấy khối ở vùng cổ

Lời khuyên

• Để giọng nghỉ hoàn toàn trong giai đoạn cấp, hạn chế nói ở mức tối thiểu và dùng giấy bút hoặc tin nhắn khi cần
• Không nói thầm — nhiều người tưởng nói thầm là nhẹ nhàng, nhưng nó làm dây thanh căng hơn cả nói bình thường
• Không hắng giọng và không cố đằng hắng để làm sạch cổ, vì động tác này va đập hai dây thanh vào nhau rất mạnh
• Uống nhiều nước ấm chia đều trong ngày để giữ ẩm niêm mạc dây thanh
• Xông hơi ấm hoặc tắm nước ấm để hít hơi ẩm, và dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ nếu không khí khô
• Tránh ngồi lâu dưới luồng gió điều hoà thổi thẳng và tránh phòng quá khô
• Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc thụ động, đây là yếu tố quan trọng nhất với thể mạn
• Hạn chế rượu bia, cà phê đặc vì chúng làm khô niêm mạc
• Xử lý trào ngược nếu có: không ăn no trước khi ngủ, kê cao đầu giường, giảm đồ chua cay và dầu mỡ
• Học cách phát âm đúng và bố trí nghỉ giọng xen kẽ nếu nghề nghiệp phải nói nhiều, dùng micro thay vì gắng nói to
• Đi khám khi khàn tiếng kéo dài trên ba tuần, không tự dùng thuốc kéo dài hay ngậm các loại kẹo trị ho để che triệu chứng

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Tai Mũi Họng khi khàn tiếng kéo dài trên ba tuần, khi tái phát nhiều đợt, khi nghề nghiệp phụ thuộc vào giọng nói, và khi kèm nuốt vướng hoặc sụt cân. Cần đi cấp cứu khi có khó thở, thở rít hoặc không nuốt được nước bọt — nhất là ở trẻ nhỏ.

Bác sĩ soi thanh quản để quan sát trực tiếp hai dây thanh: hình dạng, màu sắc, độ di động và có tổn thương gì trên bề mặt hay không. Đây là bước không thể thay thế bằng bất kỳ mô tả nào, và cũng là lý do khàn tiếng kéo dài cần được khám chuyên khoa chứ không chỉ khám tổng quát.

Bác sĩ cũng tìm các yếu tố duy trì như trào ngược, hút thuốc, thói quen dùng giọng sai. Với người dùng giọng nghề nghiệp, chương trình luyện giọng do chuyên viên hướng dẫn thường là phần quan trọng của kế hoạch, vì sửa cách dùng giọng mới ngăn được tái phát.