Viêm túi mật

Tổng quan

Viêm túi mật xảy ra khi dịch mật không thoát ra được và ứ lại trong túi mật. Nguyên nhân thường gặp nhất là một viên sỏi kẹt ở cổ túi mật hoặc ống túi mật. Dịch ứ làm thành túi mật căng, phù nề rồi nhiễm khuẩn; nếu kéo dài, thành túi mật có thể hoại tử hoặc thủng, khiến dịch mật nhiễm khuẩn tràn vào ổ bụng.

Điểm phân biệt quan trọng với cơn đau quặn mật đơn thuần nằm ở thời gian và sốt. Cơn đau quặn mật thường dịu dần sau vài chục phút đến vài giờ và không kèm sốt. Viêm túi mật thì đau kéo dài liên tục quá sáu giờ, ngày càng tăng, kèm sốt và ấn vào vùng hạ sườn phải rất đau đến mức người bệnh nín thở lại.

Đây không phải tình trạng để theo dõi tại nhà chờ xem có đỡ không. Diễn tiến từ viêm sang hoại tử hoặc thủng tính bằng giờ ở một số trường hợp, và người cao tuổi hoặc người mắc đái tháo đường có thể diễn tiến nặng mà biểu hiện lại mờ nhạt hơn bình thường.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau liên tục vùng hạ sườn phải, kéo dài quá sáu giờ và tăng dần
• Đau lan ra sau lưng hoặc lên bả vai phải
• Sốt, có thể kèm rét run
• Buồn nôn và nôn nhiều
• Ấn vào vùng dưới sườn phải đau chói, người bệnh phải nín thở lại
• Bụng chướng, không muốn ăn gì
• Vàng da nhẹ ở một số trường hợp

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Đau bụng dữ dội lan khắp bụng, bụng cứng như gỗ
• Sốt cao trên ba mươi chín độ kèm rét run từng cơn
• Vàng da và vàng mắt tăng nhanh
• Tụt huyết áp, choáng váng, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh
• Lơ mơ hoặc thay đổi ý thức
• Nôn liên tục kèm bí trung tiện và đại tiện

Lời khuyên

• Đi khám ngay khi cơn đau hạ sườn phải kéo dài quá sáu giờ hoặc có kèm sốt, thay vì chờ đến sáng hôm sau
• Không ăn uống gì thêm khi đang đau nhiều, vì có thể cần can thiệp và dạ dày rỗng là điều kiện an toàn hơn
• Không chườm nóng vùng bụng và không xoa bóp mạnh, vì cả hai đều có thể làm tình trạng viêm lan rộng
• Không tự dùng thuốc giảm đau trước khi đi khám, bởi giảm đau làm mờ đúng dấu hiệu mà bác sĩ cần để đánh giá
• Ghi lại giờ bắt đầu đau, bữa ăn gần nhất và diễn biến cơn đau rồi mang theo khi đi khám
• Người đã biết mình có sỏi mật nên chủ động khám sớm hơn thay vì đợi đủ triệu chứng
• Sau khi qua đợt cấp, ăn ít mỡ động vật và đồ chiên rán để giảm số lần túi mật phải co bóp mạnh
• Ăn sáng đều đặn và không bỏ bữa dài ngày, vì ứ mật kéo dài là điều kiện để đợt viêm quay lại
• Giữ cân nặng ổn định và tránh các đợt giảm cân cấp tốc
• Người cao tuổi và người mắc đái tháo đường cần đi khám sớm hơn ở mức triệu chứng nhẹ hơn, vì biểu hiện ở nhóm này thường mờ nhạt so với mức độ thật
• Đi khám lại đúng hẹn sau đợt cấp để bác sĩ quyết định hướng xử trí lâu dài, vì viêm túi mật do sỏi rất hay tái phát

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám cấp cứu, không chờ đợi, khi đau hạ sườn phải liên tục quá sáu giờ, khi đau kèm sốt hoặc rét run, và khi có vàng da đi cùng cơn đau. Người đã biết mình mang sỏi mật nên coi mọi cơn đau kéo dài bất thường là lý do đi viện.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ khám bụng, làm xét nghiệm máu tìm dấu hiệu nhiễm khuẩn và siêu âm để đánh giá thành túi mật cùng vị trí sỏi. Một số trường hợp cần thêm chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu hơn. Hướng xử trí phụ thuộc mức độ viêm, thời gian đã diễn ra và tình trạng chung của người bệnh, và luôn là quyết định của bác sĩ sau khi khám trực tiếp.