Viêm tủy răng

Tổng quan

Tủy răng là phần mô mềm nằm trong lòng răng, chứa mạch máu và thần kinh nuôi răng. Nó nằm trong một buồng cứng khép kín, và đặc điểm này giải thích toàn bộ bệnh cảnh: khi tủy viêm và phù nề, nó không có chỗ nở ra, áp lực trong buồng tăng vọt và ép lên chính các sợi thần kinh — tạo ra cơn đau dữ dội đặc trưng của đau răng.

Nguyên nhân thường gặp nhất là sâu răng sâu tới tủy. Ngoài ra còn gặp sau chấn thương làm nứt vỡ răng, sau các thủ thuật nha khoa sâu, và do mòn răng nặng.

Có hai mức độ với ý nghĩa hoàn toàn khác nhau. Viêm tủy hồi phục: ê buốt ngắn khi ăn lạnh hoặc ngọt, hết ngay khi bỏ kích thích; nếu xử lý nguyên nhân kịp thời thì tủy còn cứu được. Viêm tủy không hồi phục: đau tự phát không cần kích thích, đau kéo dài sau khi bỏ kích thích, đau tăng về đêm và khi nằm do máu dồn về vùng đầu làm áp lực trong buồng tủy tăng thêm; ở mức này tủy không còn cứu được và cần điều trị tủy.

Điểm quan trọng nhất của bài này: cơn đau răng dữ dội bỗng hết hẳn thường không phải là khỏi. Đó là dấu hiệu tủy đã hoại tử — thần kinh chết nên hết đau, nhưng vi khuẩn tiếp tục đi xuống chóp chân răng trong im lặng và tạo ổ nhiễm khuẩn ở xương hàm. Sau vài tuần tới vài tháng, nó bùng lên thành áp xe. Rất nhiều người bỏ dở điều trị đúng ở thời điểm này vì tưởng đã ổn.

Các biểu hiện thường gặp

• Ê buốt khi ăn đồ lạnh, nóng hoặc ngọt ở giai đoạn sớm
• Đau nhức tự phát không cần kích thích gì
• Đau tăng rõ về đêm và khi nằm xuống
• Cơn đau kéo dài nhiều phút sau khi đã bỏ kích thích
• Đau nhói giật theo nhịp mạch
• Đau lan lên thái dương, tai hoặc xuống hàm cùng bên
• Khó xác định chính xác răng nào đang đau
• Đau khi cắn vào răng đó khi bệnh tiến triển

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Cơn đau dữ dội đột nhiên hết hẳn mà chưa được điều trị
• Sưng nề má, hàm hoặc dưới cằm
• Sốt kèm sưng mặt và đau răng
• Khó nuốt, khó há miệng, khó thở
• Sưng lan xuống vùng cổ hoặc quanh mắt
• Chảy mủ ở lợi quanh chân răng
• Tê bì môi dưới hoặc cằm
• Đau răng kèm đau ngực hoặc khó thở

Lời khuyên

• Đi khám nha khoa ngay khi đau răng tự phát về đêm, vì đây là mốc phân biệt tủy còn cứu được hay không
• Đi khám ngay cả khi cơn đau đã tự hết, bởi hết đau đột ngột thường là dấu hiệu tủy chết chứ không phải khỏi bệnh
• Súc miệng bằng nước muối ấm loãng nhiều lần trong ngày để giảm khó chịu tạm thời
• Nằm kê cao đầu khi ngủ, vì tư thế nằm thấp làm áp lực trong buồng tủy tăng và đau nặng hơn
• Chườm mát bên ngoài má vùng răng đau, mỗi lần khoảng mười lăm phút
• Không chườm nóng và không đắp nóng lên má, vì nhiệt làm giãn mạch và đẩy nhiễm khuẩn lan nhanh hơn
• Tránh nhai bên răng đau và tránh đồ quá nóng, quá lạnh hoặc quá ngọt
• Không đặt thuốc giảm đau, aspirin hay bất cứ viên thuốc nào trực tiếp lên lợi, việc này gây bỏng hoá chất niêm mạc chứ không làm dịu răng
• Không nhét bông tẩm dầu, không nhỏ nước lá và không đắp các bài thuốc dân gian vào lỗ sâu
• Không tự mua kháng sinh uống, vì kháng sinh không tới được buồng tủy đã hoại tử và chỉ làm mờ diễn biến
• Hoàn thành đủ các buổi hẹn điều trị tủy và phục hình sau đó, bởi bỏ dở giữa chừng để lại răng dễ vỡ và ổ nhiễm khuẩn còn nguyên

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên khám Răng Hàm Mặt ngay khi đau răng tự phát, khi đau tăng về đêm, khi ê buốt kéo dài sau khi bỏ kích thích, và khi cơn đau dữ dội đột nhiên biến mất. Cần đi cấp cứu khi có sưng mặt kèm sốt, khó nuốt hoặc khó thở.

Nha sĩ làm các test đánh giá tình trạng tủy — thử lạnh, thử điện, gõ dọc và gõ ngang — kết hợp chụp phim để xem mức độ sâu tới tủy và tình trạng vùng chóp chân răng. Bộ thăm dò này xác định tủy còn sống hay đã hoại tử, và đây chính là điều quyết định hướng xử trí.

Với viêm tủy hồi phục, nha sĩ xử lý nguyên nhân và theo dõi để giữ tủy sống. Với viêm tủy không hồi phục hoặc tủy đã hoại tử, điều trị tủy được thực hiện qua nhiều buổi, sau đó răng cần được phục hình để không bị vỡ. Việc theo dõi bằng phim sau điều trị là phần bắt buộc, vì tổn thương ở vùng chóp cần thời gian để lành và phải được kiểm chứng.