Viêm tuyến tiền liệt

Tổng quan

Viêm tuyến tiền liệt là tình trạng tuyến bị viêm, gây đau và rối loạn tiểu tiện. Khác với phì đại tuyến tiền liệt vốn là bệnh của tuổi trung niên trở lên, viêm tuyến tiền liệt gặp ở cả nam giới trẻ.

Có hai bệnh cảnh rất khác nhau. Thể cấp do vi khuẩn khởi phát đột ngột với sốt cao, rét run, đau vùng đáy chậu dữ dội, tiểu buốt và có khi bí tiểu — đây là tình trạng cần đi khám ngay, không theo dõi tại nhà. Thể mạn tính phổ biến hơn nhiều, kéo dài trên ba tháng với đau âm ỉ vùng chậu, đau khi ngồi lâu, tiểu nhiều lần và khó chịu khi xuất tinh; phần lớn thể mạn không tìm được vi khuẩn, và cơ chế được cho là liên quan tới co thắt cơ sàn chậu cùng viêm không do nhiễm khuẩn.

Vị trí đau khá đặc trưng và trải rộng: vùng đáy chậu giữa bìu và hậu môn, vùng trên xương mu, bìu, dương vật, vùng thắt lưng thấp và trong lòng trực tràng. Nhiều người mô tả cảm giác như đang ngồi trên một quả bóng.

Điều cần đặt đúng kỳ vọng ngay từ đầu với thể mạn: đây là tình trạng dai dẳng và hay tái phát theo đợt, cải thiện thường tính bằng tháng và cần kết hợp nhiều biện pháp chứ không phải một đợt kháng sinh là xong. Rất nhiều người đi qua nhiều đợt kháng sinh không cần thiết vì kỳ vọng sai ngay từ đầu.

Các biểu hiện thường gặp

• Đau hoặc tức nặng vùng đáy chậu, giữa bìu và hậu môn
• Đau lan lên vùng trên xương mu, xuống bìu hoặc ra thắt lưng thấp
• Đau tăng khi ngồi lâu, giảm khi đứng dậy đi lại
• Tiểu buốt, tiểu rát, tiểu nhiều lần và tiểu gấp
• Tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng
• Đau hoặc khó chịu khi xuất tinh
• Sốt cao và rét run trong thể cấp
• Mệt mỏi, khó chịu toàn thân trong đợt cấp

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sốt cao trên ba mươi chín độ kèm rét run từng cơn
• Bí tiểu hoàn toàn, không tiểu được giọt nào
• Đau vùng chậu dữ dội tăng nhanh kèm nôn
• Tiểu ra máu lượng nhiều hoặc có máu cục
• Sưng nóng đỏ vùng bìu tăng nhanh
• Tụt huyết áp, lơ mơ, da tái kèm sốt

Lời khuyên

• Đi khám ngay khi có sốt cao kèm đau vùng chậu và tiểu buốt, vì thể cấp cần được xử trí sớm chứ không theo dõi tại nhà
• Ngâm vùng chậu trong nước ấm mười lăm phút, một tới hai lần mỗi ngày, đây là biện pháp đơn giản mà nhiều người thấy dễ chịu rõ rệt
• Đứng dậy đi lại mỗi ba mươi phút nếu công việc phải ngồi nhiều, và dùng đệm ngồi khoét lỗ giữa nếu ngồi lâu là bắt buộc
• Hạn chế đi xe đạp và xe máy đường dài trong đợt đau, vì yên xe ép trực tiếp vào vùng đáy chậu
• Uống đủ nước đều trong ngày để nước tiểu loãng và bớt kích thích
• Giảm rượu bia, cà phê, trà đặc và đồ cay nóng, vì nhóm này làm triệu chứng tiểu tiện nặng lên rõ
• Tập các bài thư giãn cơ sàn chậu và thở sâu theo hướng dẫn của kỹ thuật viên, bởi co thắt cơ sàn chậu là cơ chế chính của thể mạn
• Vận động nhẹ đều đặn như đi bộ hoặc bơi, tránh nằm nghỉ hoàn toàn vì ứ trệ làm đau kéo dài hơn
• Duy trì hoạt động tình dục đều đặn ở mức thoải mái, vì xuất tinh đều giúp dẫn lưu tuyến tốt hơn
• Không tự mua kháng sinh dùng lặp lại nhiều đợt, bởi phần lớn thể mạn không do vi khuẩn và việc này chỉ gây tác dụng phụ mà không giải quyết cơ chế bên dưới
• Đặt kỳ vọng theo đơn vị tháng với thể mạn và bám theo kế hoạch bác sĩ đưa ra, thay vì đổi thầy đổi thuốc liên tục

Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Cần đi khám ngay trong ngày khi sốt cao kèm đau vùng chậu và tiểu buốt, và đi cấp cứu khi bí tiểu hoàn toàn. Nên khám chuyên khoa Tiết niệu hoặc Nam khoa khi đau vùng chậu kéo dài trên ba tháng, khi tiểu nhiều lần dai dẳng, và khi đau khi xuất tinh.

Bác sĩ khám tuyến qua trực tràng, làm xét nghiệm nước tiểu và cấy nước tiểu để tìm vi khuẩn, đồng thời loại trừ các nguyên nhân khác gây đau vùng chậu. Việc phân biệt thể do vi khuẩn với thể không do vi khuẩn là bước quan trọng nhất, vì nó quyết định có dùng kháng sinh hay không — và dùng kháng sinh kéo dài cho thể không nhiễm khuẩn là sai lầm rất phổ biến. Với thể mạn, kế hoạch thường phối hợp vật lý trị liệu sàn chậu, điều chỉnh sinh hoạt và theo dõi dài hạn.