Viêm xoang

Tổng quan

Xoang là những hốc rỗng nằm trong khối xương mặt, thông với hốc mũi qua các lỗ nhỏ. Bình thường xoang chứa không khí và được lót bởi lớp niêm mạc tiết dịch nhầy; dịch này thoát ra mũi rồi xuống họng mà người ta không để ý. Viêm xoang xảy ra khi lớp niêm mạc đó phù nề, làm bít các lỗ thông, dịch ứ lại bên trong và tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

Phần lớn các đợt viêm xoang khởi đầu sau một đợt cảm lạnh hoặc một đợt viêm mũi dị ứng. Niêm mạc mũi sưng lên trước, sau vài ngày mới lan vào xoang. Vì vậy triệu chứng thường xuất hiện muộn hơn cảm lạnh vài ngày, và một điểm gợi ý đáng chú ý là khi các biểu hiện cảm lạnh đang đỡ dần thì lại nặng trở lại.

Tình trạng này được chia theo thời gian kéo dài: đợt cấp thường khỏi trong vòng bốn tuần, còn viêm xoang mạn tính là khi triệu chứng dai dẳng trên ba tháng. Hai nhóm diễn tiến và cách xử trí khác nhau, nên thời gian mắc là thông tin quan trọng cần nhớ để cung cấp cho bác sĩ.

Các biểu hiện thường gặp

• Nghẹt mũi một bên hoặc hai bên, kéo dài nhiều ngày không đỡ
• Chảy dịch mũi đặc, màu vàng hoặc xanh
• Cảm giác dịch chảy xuống thành sau họng, hay phải khạc nhổ, rõ nhất vào buổi sáng
• Nặng tức hoặc đau âm ỉ vùng trán, quanh hốc mắt hoặc hai bên gò má
• Đau tăng lên rõ rệt khi cúi đầu về phía trước
• Giảm hoặc mất khứu giác, ăn thấy nhạt miệng
• Hơi thở có mùi hôi, ho khan nhiều hơn về đêm

Dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp

• Sưng nề hoặc đỏ quanh hốc mắt, mí mắt
• Nhìn đôi, nhìn mờ đột ngột, hoặc mắt khó liếc theo các hướng
• Đau đầu dữ dội khác hẳn mọi lần, kèm nôn vọt
• Sốt cao kèm cứng gáy, lơ mơ hoặc lú lẫn
• Vùng trán sưng và mềm khi ấn vào

Lời khuyên

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý nhiều lần trong ngày để dịch đặc loãng ra và thoát dễ hơn
• Xông hơi ấm vùng mặt, hoặc đắp khăn ấm lên trán và gò má vài lần mỗi ngày
• Uống đủ nước trong ngày; dịch nhầy loãng thì mũi thông hơn
• Kê cao đầu khi ngủ để dịch không ứ lại trong xoang qua đêm
• Xì mũi từng bên nhẹ nhàng thay vì xì mạnh cả hai bên cùng lúc, vì áp lực mạnh có thể đẩy dịch ngược vào xoang
• Giữ độ ẩm trong phòng và không ngồi lâu dưới luồng gió điều hòa thổi thẳng vào mặt
• Tránh khói thuốc, bụi và mùi hóa chất mạnh — vừa bớt khó chịu lúc này, vừa giảm số đợt về sau, vì đây là những thứ làm niêm mạc sưng kéo dài
• Xử lý sớm và dứt điểm các đợt viêm mũi dị ứng, vì đây là nền dẫn tới viêm xoang tái đi tái lại
• Rửa tay thường xuyên và hạn chế đưa tay lên mặt trong mùa dịch đường hô hấp
• Tiêm phòng cúm theo khuyến cáo, vì nhiều đợt viêm xoang khởi phát sau một đợt nhiễm virus

Người có bất thường cấu trúc mũi xoang, chẳng hạn vẹo vách ngăn hoặc polyp mũi, khó giảm số đợt chỉ bằng thay đổi thói quen; với nhóm này, giải quyết nguyên nhân cấu trúc mới là điều tạo ra khác biệt. Những điều trên không thay thế việc thăm khám, và nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở mục khẩn cấp phía trên thì cần đi khám ngay.

Khi nào nên đi khám

Nên đi khám khi triệu chứng kéo dài quá mười ngày mà không có dấu hiệu đỡ, hoặc khi đang đỡ dần thì đột ngột nặng trở lại. Cũng nên khám sớm nếu đau vùng mặt nhiều đến mức ảnh hưởng giấc ngủ, nếu sốt kéo dài, hoặc nếu các đợt viêm xoang lặp lại nhiều lần trong năm. Người đang có bệnh làm suy giảm miễn dịch nên đi khám sớm hơn các mốc trên.

Chuyên khoa phù hợp là Tai Mũi Họng. Bác sĩ thường hỏi kỹ diễn biến theo thời gian, khám hốc mũi bằng dụng cụ chuyên dụng để nhìn trực tiếp tình trạng niêm mạc và lỗ thông xoang, và tùy trường hợp có thể cần thêm hình ảnh vùng xoang để đánh giá mức độ cũng như tìm nguyên nhân cấu trúc.